mp3 dinle video resim seyret izle indir program yükle komik youtube download hikaye döküman oku nedir siir vidyo animasyon

ÇINAR
        Eski adı Hanak pınar, daha sonra Akpınar olan bu ilçemiz Diyarbakır’a yakındır. Diyarbakır-Mardin karayolu bu ilçenin içinden geçer. Yakın zamana dek küçücük bir köy olan bu ilçe merkezi giderek büyümüş ve önemli bir yerleşim merkezi kimligine kavuşmak üzeredir. Çevresindeki geniş ovalarla ilin tahıl ambarı durumunda olan Çınar; göksu ırmagı yanındaki mesire yeri, şifalı Hızır Suyu, Pir İbrahim Magarası, Kale-i Zerzevan ve Mir Hıdır Kaleleri’yle bu önemini dahada artırıyor.
        Halk tarım ve hayvancılık yapar. Diyarbakır’a çok yakın olması ürünün degerlendirilmesini de kolaylaştırmaktadır.
       COGRAFİ KONUMU :
       Cografi yapı bakımından Çınar; iki bülüme ayrılır. Dogusu düz ve geniş bir ovalık, batısı ise daglık ve engebeli arazilerden oluşur. Diyarbakır’a 32 kilometre uzaklıkta olup, deniz seviyesindeki yüksekligi 660 metre, yüzölçümü ise 1952 kilometrekaredir. Çınar, kuzeybatıdan Diyarbakır il merkezi, batıdan Urfa’nın Siverek ilçesi, güney ve güneybatıdan Mardin ilnin Mazıdagıve Derik ilçeleriyle, dogudan Mardin’in Savur ilçesi ve il’e baglı Bismil ilçesi ile komşudur. Kikan adıyla tanınan çok gen,iş ve verimli bir ovaya sahip olan ilçede kışın kabarıp yazın kuruyan derelerden ayrı olarak önemli sayılabilecek akarsulardan Göksu Çayı vardır. Durgun su kaynakları olarak Ortaören ve Bozçalı köyü yakınındaki Beşpınar göletlerinden başka dogal olanları yoktur.
        TARİHÇESİ :
        Güneydogu Anadolu Bölgesinin, özellikle Diyarbakır’ın tarihi incelendiginde, buna koşut olarak ilçenin de bir çok eski uygarlıklara yerleşim merkezi oldugu görülecektir. Yer isimlerine göre tarih belirtme gerekirse, bunu kanıtlayacak köy ve yerleşim merkezi kalıntılarına rastlanır.
        İlçeye baglı Hur-hurik (Sırımkesen köyü) ile bu kötün batısına düşen ne Beneklitaş köyüne dogru geçit veren BESTAHURİYAN (Huriler Deresi) M.Ö. hüküm süren Hurri Devleti’nin bir yerleşim merkezi oldugu sanılıyor. Keza Asurlular zamanında TOŞHAN-TOŞHANA adıyla anılan bir şehir olduguda biliniyor. Bu şehrin, ilçenin kuzeydogusunda yer alan Altınakar köyü civarındaki Tavşantepe adı verilen bir höyük oldugu sanılıyor. Ayrıca ilçenin güneydogusu ile dogusunu kaplayan KİKAN ovasının da adını asur krallarından KİKİA’nın adından aldıgı tahmin edilmektedir. Bunlardan başka Karacadag’ın güney tarafı MAHAL MİTANAN (yani Mitanaların yeri veya yurdu) adını taşır ki, halk arasında Mahal Metina diye söylenir. Buradan hareketle bu yörenin de Mitannilere ait bir yerleşim merkezi oldugu söylenebilir.
        Tarihi süreç içinde Bölgemize Asurlular’dan sonra sırasıyla İskitler, Medler, Persler, Makedonyalı Büyük İskender, Selevkovlar, Romalılar ve Bizanslılar egemen olmuşlardır.
          Hz. Ömer döneminde İlçe, İslam egemenligine girmiş olup, Selçuklu Sultanı “Berkyaruk” zamanında Selçuklu hakimiyetine girmiştir.
         Cumhuriyet döneminde Çınar, 1937 yılına kadar Diyarbakır-Mardin karayolu üzerinde bulunan şirin bir köy olma özelligini koruyor. 23 Haziran 1937 yılında 3223 sayılı yasa ile ilçe haline dönüştürülüyor. Bu tarihe kadar Akpınar ve Hanakpınar olarak anılan yerleşim merkezi 1937 yılından sonra Çınar oluyor.
         İlçemizin geçmişini simgeleyen belli başlı tarihi eserler; Piribrahim Magarası, Kele-i Zerzevan ve Hıdır kalesi ile Güzelşeyh Kasrıdır.
        Cumhuriyet, Fatih, Gazi, Yeşil, Eski vee Yeni mahalle olmak üzere 6 mahalleden ibarettir. Ayrıca ilçeye baglı 75 köy, 82 mezra, 1 belde ve 9 adet kom vardır.  
 
 
 

ÇÜNGÜŞ
İlimizin en yeni ilçelerinden olan Çüngüş, daglar arasına sıkışmış, bu tanımıyla “ekmegini taştan çıkaran” bir ilçemizdir. Şehrin tarihi çok eskidir. Çüngüş önceleri elazıg’a baglı iken 1934’de Diyarbakır’a baglanmış ve 1953’de de ilçe olmuştur. Halkı son derece çalışkan, konuksever ve yaratıcı olmakla tanınmıştır. O denli çalışkanlar ve çalışmayı öyle severlerki, artık Atasözü durumuna gelen şöyle bir tanımlama oluşmuştur:
       “Çüngüş’ün topalı Bagdat’a gider.”
        Gerçekten ülkenin her yanında bu çalışkan insanları bir şeyler yaparken, birşeyler yaratırken görmek mümkündür.
        Son zamanlarda yapılan Karakaya Barajı, Fırat’la birlikte bu ilçemize daha bir canlılık kazandırmıştır.
        KOMŞULARI :
       Dogusunda Diyarbakır ilinin Çermik, kuzeyinde Elazıg ilinin Madsen ve Sivrice, batısında Malatya ilinin Pötürge ilçesi ve Fırat nehri, güneyinde ise Fırat nehri ve Adıyaman ilinin Gerger ilçesi ile çevrelenmiştir. 489 kilometrekarelik bir alan üzerindeki ilçenin denizden yüksekligi 1149 metredir.
         COGRAFİ DURUMU :
        Çüngüş ilçesi Diyarbakır ilinin kuzeybatısında 38 derece, 13 dakika dugu boylamı ve 39 derece, 17 dakika kuzey pareleli arasıonda yer alır. Güney-Dogu Toros Dagları’nın güney eteginde, Fırat nehrine karışan Çüngüş Çayı üzerinde yer alan Hendek Vadisi’nde kurulmuştur.
        Etrafı daglarla çevrili olan Çüngüş’te, Karaoglan dag sıraları dikkat çeker.Zarga ve Püsküllü Dagları ise önemli yükseltileri oluşturur. En yüksek yere Karaoglan Dagları’na ulaşır ve bu yükseklik 2200 metreyi bulur. Bu durum Fırat kenarında 550 metreye kadar düşer. İlçe toprakları 2. ve 3. derece deprem kuşakları içinde kalmaktadır.
       İlçenin en önemli akarsuyu olan Çüngüş Çayı,Çüngüş Dagları’ndan dogar ve Fırat’a akar. Yer yer meşe ve ardıç ormanları ve çalılıklar dogal bir bitki yapısını oluşturur.
       Tarihçesi
         Daglık olması,verimli topraklarının olmaması ve ulaşım zolugu gibi nedenler Çüngüş’te yerleşim tarihinin eskilere gitmedigini vurgulamaktadır. Yörede ilk belirtilere göre 1040 yılında yöreye Türkmen boyları tarafından yapılan akınlar sırasında görülmeye başlamıştır.Özellikle 1071 den sonra bu akımlar daha da yogunlaşmıtır. 1085 Tarihinde Büyük Selçukluların hakimiyeti altına giren Çüngüş 1183 yılında Artukluların eline geçmiş ve Hindistan’a giden İpek Yolu güvenlik altına alınmıştır.
         Yöre Yavuz Sultan Selim zamanında Mısır Seferi sırasında Osmanlı İmparatorlugu sınırlarına girmiştir. 1596 yılında ilçeye atanan Mehmet Ali Paşa zamanında ilçe büyük gelişmeler kaydetmiştir. Dagınıklıgı ortadan kaldırarak toplu bir şehir görüntüsü vermiştir.
         Tarih öncesine ait eserlerden çok yeni ve yakın çaga ait eserlerin bulundugu Çüngüş ilçe merkezindeki eserler şunlardır:
         Tek Kale:Merkezdeki Cam-i Kebir Mahallesindedir. İlçe içinden geçen çayın kenarından yükselen 150 metre yüksekligindeki bir kaya üzerine kurulmuştur. Çevre ile baglantısı eskiden asma köprü tarafından saglanan bu kalenin günümüzde sadece su sarnıçları kalmıştır.
        Kilise ve Manastır: İlçe girişinin sagında yer alan manastır, 500 metrekarelik bir alana kurulmuştur. 15.yüzyıldan günümüze yıkıntı halinde bir ana bina ile eklentiler kalmıştır. Birbiri ile baglantısı iki kompleks görünümündedir.Tepe mahallesinde ve 12 metre yükseklikteki bir yapı olan kilise ise aynı şekilde iki ayrı yapıdan meydana gelmiştir.
        Köprü: Hindistan’a uzanan İpek Yolu üzerinde olması nedeniyle ulaşım konusunda çeşitli yapıların bulundugu Çüngüş’te kalan tek köprüdür. 1603 yılında Kapı Kıran Mehmet Ali Paşa tarafından yaptırılmıştır.Artuklular zamanından kalan köprü, Arnavutlardan kalan tek gözlü körüler tarzındadır.
         Ali Bey Camii: Mehmet Ali Paşa’nın oglu Ali Paşa tarafından yaptırılmıştır. Daha sonra 1757 tarihinde aynı soydan gelenlerce mimarisi ilave edilmiştir.
        Yukarı Camii:Zeynep Hatun tarafınadan 1880 yılında yaptırılmıştır. Cami-i Kebir Camii’nin ise kiliseden camiye dönüştürüldügü görülmektedir.
        Çüngüş Hamamı:Daha önce Kral Kızı’nın odası oldugu iddia edilen yere Mehmet Ali Paşa ahvadından olanlarca 17.yüzyılda yaptırılmıştır. Haç biçimi, dört eyvanlı ve köşe hücreli hamamlar planındandır.Ne varki eyvanlardan biri ile köşe hücrelerinden ikisi kaldırılarak sıcaklık havlet kısmı küçülmüştür.
        Merkezin ilçeye uzaklıgı 117 kilometredir. Camiisuk,Camiikebir ve Karşıyaka mahallelerinden oluşan ilçeye, ayrıca 37 köy ,32 mezra baglıdır.
 
 

EGİL
            Köklü ve zengin bir geçmişe sahip olan Egil ilçesi tarih içinde de önemli bir yer işkal etmiştir. Asur Kalesi’nin adından çıkarılabilecegi gibi Asurllular’ın da ötesine uzanan bir geçmişi vardır. O kale ki kalıntıları bile turistleri büyülemeye yetebiliyor. Bunun yanında Asur Hükümdarlarına ait mezarla, Harun-i Esfa, Hazreti Hellak, Hazreti İlyas, Zülkifil Peygamber ve Hazreti Harun mezarları ilçe toprakları içindedir.
          Tarihçesi:
           Egil M.Ö. 2000 yıllarından beri önce Asurlulara ve daha sonra pek çok kavime yurtluk etmiştir. Yanları ve etekleri yontulup aşılmaz bir kayalık olan Egil Kalesi’ne çivi yazılı Asur yazıtları ile kabartmalardan anlaşıldıgına göre burası M.Ö.715-606 yılları arasında Romalılar tarafından ‘İngilene’ olarak anılıyor. Egil 1515 yılında I.Selim ‘in bu bölgeyi ele geçirmesi ile Osmanlıların topragı olmuştur.
          Cografi Konumu:
           İl merkezinin kuzeyinde, daglık bir arazide kurulmuştur.Kuzeyinden Dicle Nehiri geçmekte ve Dicle ilçesi bulunmaktadır. Ayrıca Ergani,Hani, ve Hazro ile de komşudur. Yüzölçümü 450 kilometrekaredir. Merkeze uzaklıgı 52km’dir.
          Tarım ve Hayvancılık: İlçede her çeşit tahıl sebze, kavun,incir ve üzüm yetiştirilmektedir.Özellikle bagcılık oldukça gelişmiş olup, yaş üzüm bölgenin önemli bir ihtiyacını karşılamaktadır. Bagcılıgın yanı sıra badem ve antepfıstıgı yörenin önemli geçim kaynaklarındandır. Ayrıca Dicle Nehri’nde balıkçılık yapılmaktadır.
          Egil’de her tür kümes ,küçük ve büyükbaş hayvan yetiştirilmektedir. Ayrıca ilçede odunculuk ta ugraşılan bir başka meslek dalıdır.Hazro ve diger yerlerden alınan agaçlar burada kesilir ve Diyarbakır’a gönderilir.
          Kale,Yenişehir,Gündoguran,Dere ve Çarıkören ilçenin mahalleleridir.
 
 
 
 

HANİ
         TARİHÇESİ :
         Kuruluş tarihi çok eski olan Hani ilçesinin kuruluş tarihi kesin olarak bilinmektedir. Hani ile ilgili ilk bilgiler M.Ö. 8. Yüzyılda başlar. Urartu devleti ve Asurlular arasında önemli çatışmalara sahne oldugu bilinmektedir. Daha sonra Nirbi'lerin yerleşme merkezi olan Hani'nin tarihçesi Diyarbakır merkezinin tarihçesiyle koşut gitmiştir.1875'te Palo2ya baglı bir bucak olan Hani, daha sonra Lice'ye baglanmıştır.Hani'de Belediye 1878'de kurulmuştur.
        GENEL DURUM :
        M.Ö. 1280 yılında Asur Hükümdarı I. Salmanasar ile yaptıkları savaşta yenilerek dagılan Nirbi'lerin yerleşme merkezi olan Hani, Cumhuriyet döneminde Lice'ye baglı bir ilçede idi. Daha sonra gelişerek ilçe oldu.
        Denizden 1200 metre yüksekte, daglık bir bölgede olan Hani, Artuklulardan kalma hatuniye Medresesi Aynı-Kebir Su Kaynagı, Yasin Minaresi ve Cafer-i Tayyar Yatırı ile tarihi bir zenginlige sahiptir.
        Hani daglık bir bölgede kurulmuş olup, ilin küçük bir ilçesidir. Ancak Silvan'dan sonra nüfus yogunlugu en çok olan bir ilçedir. Kilometrekareye 63 kişi düşer. Ayrıca 100 km'ye ortalama 4 köy düşer. Köyler ilçenin kuzeyindeki küçük ova çevresinde toplanmıştır.
        Dışarıya sattıgı en önemli ürünler tahıl, pamuk, yaş ve kuru meyveler ile birlikte ayrıca ilçeden her yıl kereste satışı yapılmaktadır.
       Dicle Nehri Hani'ye 18 km. uzaklıktadır. Ayrıca nehirde bolca alabalık yetiştirilmektedir.
       TURİSTİK YERLERİ:
       Hatuniye Medresesi:Sancar Şahin ValidesiZeynep Hanım tarafından 13.yüzyılda yapıldıgı sanılmaktadır.
      Ulu Camii:Kesin olarak tarihi bilinmemekle beraber bir Selçuklu eseri olup,15.yy. da yapıldıgı sanılmaktadır.
      Aynkeris Şifalı Suyu:İlçe merkezinden 2km. mesafededir,sarılık hastalıgına iyi geldigi sanılmaktadır.Pekçok kişi ziyarete gelip yıkanmaktadır. Yıllık ziyaretçi sayısı 10.000 kişi dolayındadır.
      Koki Çayı Mesiresi:İlçe merkezinden 8km. mesafededir.Burada kaynayan suda bol miktarda alabalık bulunur.Saniyede 6m3 su akmaktadır.
      Aynkebir Havuzu:Aynkebir su havuzu Ulucami ile Hatuniye medresesi arasında bulunan büyük bir havuzdur.Bu su Hani Dagının eteklerinde kaynar ve 9 kemerli bentlerden çıkarak bir havuz oluşturur.havuza 7 gözden su akmaktadır.Akan su ile ilçenin tüm arazileri sulandırılmaktadır.Ayrıca su ile 8 adet su degirmeni çalıştırılmaktadır.M.Ö. 2000 yılında Hüriler tarafından yapılmıştır. Hani ilçesinin baglı oldugu Diyarbakır merkez ilçeye olan uzaklıgı 97 km dir.Merkez ,Çarşı,Derelli,Zirve mahallesi olmak üzere ilçe merkezi 4 mahalleden ibarettir.

KOCAKÖY
            Kocaköy'ün ne zaman kuruldugu bilinmemektedir. Bunu dogrudan ya da dolaylı olarak anlayabilecegimiz bir araştırmadan da haberdar degiliz. Esasen civardaki bazı buluntulardan yörede Kalkolitik Çagdan beri meskun yerlerin bulundugu anlaşılmaktadır. Pamukçay'ın seri Kaniyan/ Pınarlarbaşı "Karazlar Magaraları" mevkiinde 60-70 hanelik bir magara-köy kalıntısı, Kafiran ve Arduç kale/koruganları, Şaklat köyündeki kaya mezarları Anbar Vadisindeki haçar Köşkü, Kartalkaya ve Percere kralı mezarları, yine Anbar Vadisindeki oyma ahır, Karma Höyügü, Aşagı Höyük, Anbar köyündeki Müslüman ve Kafir höyükleri, Til Tapan ve Çatepe Höyükleri, Anbardaki kabartma ve oyma şekiller, Kortık ören yerleri, selam Magarası ve civarı, Kortık'taki bir Karain, bir beldibi olabilecek Uyuz Magara, bu görüşümüzü destekleyen tarihi ören yerleri arasında sayılabilir. Ancak ne yazık ki; sayılan bu yerlerin hiç birinde en ufak bir resmi araştırma yapılmamıştır. Dolayısıyla buralar çok hızlı tabiat ve insan tahribatına açıktır.
          Yörede Urartu, Hitit, Asur (Bırklyn Magarası'ndaki Assur Banipal steli), Karduk, İskit, Med, Pers, Makedon, Selevkos ve Roma-Bizans hakimiyeti yaşanmıştır. Emevi döneminden sonra Müslüman arap, Malazgirt'ten sonra ise aralıksız Türk hakimiyetinde olan yörenin tarihi, müstakil ve ayrntılı olarak araştırılmadıgından, genel tarihlerden takip edilebilecek bu dönemi burada uzatmak yersizdir.
         Malazgirtten sonar Selçuklu, İlhanlı, Artuklu, Mervanlı, Kara Koyunlu, Celayirli, Akkoyunlu ve Safavi hakimiyetlerini yaşayan yöre, bir arada Timur İmparatorlugu'na baglanmıştır. Nihayet 1514-1518 yılları arasında sürdürülen diplamasi ve antlaşmalarla Osmanlı İmparatorluguna katılmıştır.
        Kocaköy'ün 1860'larda Palu ilçesine baglı büyükçe bir köy oldugu bir tapu senedinden anlaşılıyor.
        I. Dünya savaşı ve Kurtuluş Savaşında 94 şehit veren kasabamız sonradan Lice ilçesine baglanmıştır.1972 yılında Merkez ilçeye baglanan, 6 Haziran 1976 tarihinde belediye teşkilatına kavuştu. 7 Eylül 19802de mahalle muhtarlıkları oluşruruldu. 12 Mart 1983'te elektrige kavuştu. Bugün şehirler arası ve milletler arası tam otomatik telefon santraline sahip olan kasaba, 20 Mayıs 1990 tarihinden itibaren, diyarbakır ilinin 13. İlçesi olarak, hayatının en parlak dönemine girmiş bulunmaktadır.
            Kocaköy ilçesi Diyarbakır şehir merkezinin kuzey-dogu'sunda olup, Diyarbakır-Bingöl karayolunun 65. kilometresinde kurulmuş bir yerleşim merkezidir. İlçe merkezinin; Kaya, Yenişehir, Şeyh şerafettin, Kokulupınar ve Şerifogulları isminde 5 mahallesi mebcuttur.1977 yılında belediye teşkilatına kavuştu. 1990 tarihinde de ilçe Statüsüne geçerek tarihinin en parlak dönemine girdi. 264.000 metrekarelik bir alana sahiptir.
            İlçeye 13 köy baglı olup, bu köylerinde 15 mezrasu mevcuttur. Özekli beldesinin; Pider Baba ve Yunus Emre isminde 2 mahallesi vardır.
 
 
 

LİCE
          Diyarbakır'ın kuzeydogusunda olan Lice, önceleri yoldan yosun ve kenarda kalmış bir ilçeyken şimdi D.Bakır-Bingöl Karayoluyla günden güne hızla gelişmektedir. Çok eski bir yerleşim yeri olan Lice'de Belediye 1867 yılında kurulmuştur. Yenişehir yönünde güzel yapılaşma gelişmektedir.
         Lice, görkemli Birkleyn Magaraları, Çepe, Mele ve Atak kaleleri, Fis Ovası'ndaki Dakyanus Harabeleri, Eshab-ı Kehf Magarası, Artuklu Valisi Melik Adil'e ait Minare, Çeper Köyü'ndeki 4. Murat Kervansarayı, efsanevi Geyik Çobanı Şeyh Bilal Türbesi, Sıtmalılara iyi gelen (Kani Atan)Çeşmesi ve diger pek çok yeriyle ölmez bir turistik degere sahiptir.
        Halkı tarım ve hayvancılıkla geçinir. En çok tereyagı ve badem ihraç ederler.
 

         TARİHÇESİ :
         İlk tarihi bilgilere göre ilçenin bundan önce dört kez deprem felaketine ugradıgı anlaşılmaktadır.
         Şehrin bilinen ilk egemenleri Asurlular'dır. Daha sonra Urartular, İskitler, Medler, Persler, Mekedonyalı Büyük İskender, Partlar, Romalılar, Sasaniler, Akkoyunlular, Bizanslılar, Müslüman Araplar (Emeviler, Abbasiler) sırasıyla bu şehire egemen olmuşlardır.
          İlçe 1042 yılında Antak (Kabakkaya) merkezine baglı bir köydü. 1071 yılında Türklerin eline geçti. 1515 yılında da Osmanlı Egemenligine girdi. Antak merkezine baglı bir köy iken daha sonra İlçe Merkezi oldu. Diyarbakır sancagına baglandı. Bucak olarak da Hani, Lice'ye baglandı. 1900'de yayınlanan bir salname ile Keraz (Kocaköy) de bucak olarak buglandı. Bu durum 1924'e dek sürdü.
          6 Eylül 1975 yılında çogumuzun hatırladıgı korkunç depremden sonra şehir, daha eteklere yerleşti.